فری ڤیزە
پاسپۆرتەکانی کە ئێمە یارمەتی کڕیارەکان دەدەین بۆ بەدەستهێنانیان بپشکنە و ببینە، وڵات بە وڵات، چەند شوێن دەکاتەوە — بە بێ ڤیزە یان ڤیزە لە کاتی گەیشتن.
وڵاتانی فری ڤیزە ئەو شوێنانەن کە ڕێگە بەو گەشتیارانە دەدەن کە پاسپۆرتێکی دیاریکراویان هەیە بچنە ناو سنوورەکانیانەوە و بمێننەوە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ڤیزەی پێشوەختە هەبێت. ئەم تایبەتمەندییە ئازادییەکی بەرچاو بە گەشتیاران دەبەخشێت بە نەهێشتنی سنووردارکردنی گەشتکردن، ڕێکخستنی ڕێکارە پێویستەکان، و پاشەکەوتکردنی کات و هەوڵ کە ئەگەرنا بۆ وەرگرتنی ڤیزا پێش گەشتکردن خەرج دەکرا.
هەروەها گەشتکردن بەفری ڤیزە سوودی زیاتر پێشکەش دەکات، لەوانە خێراکردنی پرۆسەی کۆچبەری و گومرگی، ئاسانکردنی کاغەزەکان، و توانای پلاندانان بۆ گەشتەکان بەبێ چاوەڕوانی ڕەزامەندی ڤیزا. لە ئەنجامدا گەشتیاران چێژ لە ئازادی زیاتری جووڵە وەردەگرن و لە کاتی گەڕان بە شوێنە نوێیەکاندا تووشی بەربەستی کەمتر دەبنەوە.
ئەم شوێنانە ڕێگە بەو گەشتیارانە دەدەن کە پاسپۆرتی پەیوەندیداریان هەیە بچنە ژوورەوە بەبێ ئەوەی پێویستیان بە هیچ جۆرە ڤیزەیەک هەبێت. گەشتیاران تەنها پێویستە پاسپۆرتەکەیان پێشکەش بە دەسەڵاتدارانی کۆچبەری بکەن بۆ چوونە ژوورەوە، بەبێ ئەوەی پێویستیان بە هیچ مۆڵەتێکی پێشوەختە یان لە کاتی گەیشتنیان هەبێت.
ڕێگەپێدانی گەشتیاری ئەلیکترۆنی پێش گەشتکردن بە شێوەی ئۆنلاین بەدەست دێت. ڤیزە نییە بەڵکو مەرجێکی پێشوەختەیە بۆ ئەو گەشتیارانەی کە لە ڤیزە بێبەرین لە هەندێک شوێن بۆ ئەوەی پێشوەختە داتاکانیان چەسپێنن.
ئەم شوێنانە ڤیزە دەدەن لە کاتی گەیشتن بە گەشتیاران لە فڕۆکەخانەکان یان خاڵەکانی چوونە ژوورەوە. گەشتیاران پێویست ناکات پێشوەختە داوای ڤیزە بکەن بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێویستە فۆڕمی داواکاری پڕبکەنەوە و تایبەتەکان پڕبکەنەوە پێداویستیەکانی ڤیزە و بەڵگەنامە لە کاتی گەیشتنیان بە شوێنی مەبەست.
هەندێک شوێن لە فری ڤیزە بۆ هەندێک نەتەوە تێدەپەڕن و ئیمتیازێکی زیادە پێشکەش دەکەن بۆ گەشتکردن بەبێ پاسپۆرت. گەشتیارانی نەتەوەی دیاریکراو دەتوانن بچنە ناو ئەم شوێنانە تەنها بە بەکارهێنانی ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان، یان لە هەندێک حاڵەتدا، هەر بەڵگەنامەیەکی دیکە کە ڕەگەزنامەی خۆیان بسەلمێنێت. چەمکی گەشتکردن بەبێ پاسپۆرت پەیوەندییەکی نزیک بە بنەمای ئازادی هاتوچۆوە هەیە کە ئەو وڵاتانە پراکتیزەی دەکەن کە ڕێکەوتنیان هەیە کە ڕێگە بە هاووڵاتیانی هەندێک وڵات دەدات بەبێ سنووردارکردن گەشت و نیشتەجێبوون و کارکردن بکەن. بۆ نموونە ڕێککەوتنی شنگن سنوورە هاوبەشەکانی نێوان ٢٧ وڵاتی ئەندامی ئەوروپی لەناو دەبات، لەوانە ئەڵمانیا، فەرەنسا، هۆڵەندا، ئیتاڵیا، بەلجیکا، یۆنان، ئیسپانیا، پورتوگال و سویسرا و وڵاتانی دیکە. ئەم ڕێککەوتنانە وا لە هاوڵاتیانی وڵاتانی بەشداربوو دەکەن کە چێژ لە گەشتە بێ کێشەکان وەربگرن لە ناوچەی دیاریکراودا.
نموونەکانی تری شوێنەکانی گەشتکردن بەبێ پاسپۆرت بریتین لە وڵاتانی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو، کە هاوڵاتیان دەتوانن زیاتر گەشت لەنێوان وڵاتانی ئەندامدا بکەن تەنها بە بەکارهێنانی تەنها وڵاتەکانیان ناسنامەی نیشتمانی، بەبێ ئەوەی پێویستی بە پاسپۆرت هەبێت. بە هەمان شێوە وڵاتانی کۆمەڵگەی کاریبی ئەنتیگوا و باربودا، دۆمینیکا، گرینادا، سانت کیتس و نێڤیس، سانت لوسیا، و سانت ڤینسێنت و گرێنادین ڕێگە بە هاووڵاتیانیان دەدەن کە بە ئازادی هاتوچۆ لە نێوانیاندا بکەن بە بەکارهێنانی ناسنامەی نیشتمانی، مۆڵەتی شۆفێری، یان کارتی ئاسایشی کۆمەڵایەتی وەک بەڵگەی نەتەوەیی.
لە ئەمریکای باشوور، وڵاتانی ئەندامی مێرکۆسۆر، لەوانەش ئەرجەنتین، بەرازیل، پاراگوای و ئۆرۆگوای، لەگەڵ وڵاتانی هاوبەشی وەک بۆلیڤیا، شیلی، کۆڵۆمبیا، ئیکوادۆر و پیرۆ ، هاووڵاتیانیان بتوانن گەشت بکەن لەناو هەرێمدا بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ڤیزا و پاسپۆرت هەبێت. دەتوانن بە ئازادی لە نێوان ئەم وڵاتانەدا بجوڵێن تەنها بە بەکارهێنانی ناسنامەی نیشتمانی خۆیان.
جگە لەوەش لە ئەفریقا، ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتان ئیمتیازاتی گەشتکردن بەفری ڤیزە و بێ پاسپۆرت بۆ هاوڵاتیانی وڵاتانی دیکەی ئەفریقا درێژ دەکەنەوە. بۆ نموونە هەندێک وڵاتی ناو کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا، واتە کینیا، ئۆگاندا و ڕواندا، هاووڵاتییانیان دەتوانن بەبێ ماندووبوون گەشت بکەن لە نێوان ئەم وڵاتانەدا تەنها بە بەکارهێنانی تەنها ناسنامەی نیشتمانی خۆیان.
پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان ژمارەی وڵاتانی فری ڤیزە بۆ پاسپۆرت و ڕیزبەندییەکەی هەیە. ئیندێکسی پاسپۆرتی ڕێنمایی ڕیزبەندییەکە دیاری دەکات بە پشتبەستن بە ژمارەی ئەو شوێنانەی گەشتکردن بەفری ڤیزە کە بۆ هەر پاسپۆرتێک بەردەستن. لە ئەنجامدا پاسپۆرتی پلە باڵا کە زۆرجار بە بەهێزترین پاسپۆرت لە جیهاندا ناودەبرێت، بەرزترین ئاستی ئازادی هاتوچۆی جیهانییە، ئەمەش ڕێگە بە هەڵگرانی دەدات بچنە زۆرترین ژمارەی شوێنی مەبەست بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ڤیزەی پێشوەختە هەبێت، لەوانە ئەو وڵاتانەی کە ڤیزە دەدەن دەستڕاگەیشتن بە خاوەن پاسپۆرت بەفری ڤیزە، ئاسانکاری بۆ دەرکردنی ڤیزە لە کاتی گەیشتنیان، یان دابینکردنی ڕێگەپێدانی گەشتیاری ئەلیکترۆنی (eTA) بۆ گەشتێکی بێ کێشە.
هەربۆیە، ژمارەی شوێنەکانی گەشتکردن بەفری ڤیزە هۆکارێکی سەرەکییە بۆ دیاریکردن ڕیزبەندی جیهانی پاسپۆرتەکان. ئەو پاسپۆرتانەی کە گەشتکردن بەفری ڤیزە بۆ ژمارەیەکی زیاتر لە وڵاتان لە پێوەرەکانی پاسپۆرتی ڕێنماییدا پلەی بەرزتریان هەیە بە بەراورد بەو پاسپۆرتانەی کە پێویستیان بە ڤیزە هەیە بۆ زۆربەی شوێنە نێودەوڵەتییەکان. بەڵام گرنگە ئاماژە بەوە بکەین کە سیاسەتی ڤیزە و ڕێککەوتنی نوێی لێخۆشبوونی ڤیزە لە نێوان وڵاتاندا دەتوانێت کاریگەری لەسەر ڕیزبەندی پاسپۆرتەکان هەبێت بە تێپەڕبوونی کات.
